Środki ochrony indywidualnej (ŚOI) są jednym z podstawowych elementów zapewnienia bezpieczeństwa pracowników. Ich zadaniem jest ochrona przed zagrożeniami związanymi z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy.
Nie wystarczy jednak samo wyposażenie pracownika w kask, rękawice czy okulary ochronne. Środki ochrony indywidualnej powinny być odpowiednio dobrane do zagrożeń występujących na konkretnym stanowisku pracy, z uwzględnieniem warunków wykonywania pracy, wymagań ergonomii oraz potrzeb pracownika.
Czym są środki ochrony indywidualnej?
Środkami ochrony indywidualnej są wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed zagrożeniami związanymi z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy. Zalicza się do nich również akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu.
W zależności od rodzaju wykonywanej pracy mogą to być między innymi:
- hełmy ochronne,
- okulary i gogle ochronne,
- ochronniki słuchu,
- środki ochrony dróg oddechowych,
- rękawice ochronne,
- odzież ochronna,
- obuwie ochronne,
- sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości.
Czego nie zaliczamy do środków ochrony indywidualnej?
Nie każdy element wyposażenia pracownika jest środkiem ochrony indywidualnej. Nie zalicza się do nich między innymi zwykłej odzieży roboczej i mundurów, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownika.
Do ŚOI nie zalicza się również m.in. wyposażenia stosowanego przez służby pierwszej pomocy i ratownicze, wyposażenia sportowego, środków służących do samoobrony lub odstraszania oraz określonych środków ochrony stosowanych na podstawie przepisów dotyczących ruchu drogowego.
Kiedy stosuje się środki ochrony indywidualnej?
Środki ochrony indywidualnej należy stosować w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń lub wystarczająco ograniczyć związanego z nimi ryzyka poprzez organizację pracy albo zastosowanie środków ochrony zbiorowej.
To bardzo ważna zasada.
ŚOI nie powinny być pierwszym i jedynym sposobem zabezpieczenia pracownika. W pierwszej kolejności należy dążyć do wyeliminowania zagrożenia lub ograniczenia jego skutków poprzez odpowiednią organizację pracy, rozwiązania techniczne oraz środki ochrony zbiorowej.
Dopiero jeżeli zagrożenia nie można w ten sposób odpowiednio ograniczyć, należy zastosować właściwie dobrane środki ochrony indywidualnej.
Prawidłowa kolejność postępowania
| Etap | Co należy zrobić? |
|---|---|
| 1. Rozpoznać zagrożenie | Określić, jakie czynniki niebezpieczne lub szkodliwe występują na stanowisku pracy. |
| 2. Ocenić ryzyko | Określić poziom ryzyka zawodowego oraz sposób i zakres narażenia pracownika. |
| 3. Ograniczyć zagrożenie | W pierwszej kolejności zastosować rozwiązania techniczne, organizacyjne oraz środki ochrony zbiorowej. |
| 4. Dobrać ŚOI | Jeżeli zagrożenia nie można wystarczająco ograniczyć, dobrać odpowiedni środek ochrony indywidualnej. |
| 5. Dopasować ŚOI do pracownika | Uwzględnić wymagania ergonomii, warunki pracy oraz indywidualne cechy użytkownika. |
| 6. Zapewnić prawidłowe stosowanie | Przekazać pracownikowi odpowiednie ŚOI oraz informacje dotyczące ich prawidłowego użytkowania. |
| 7. Kontrolować i wymieniać | Dbać o stan techniczny środków ochrony i wymieniać je, gdy utracą właściwości ochronne. |
Jak prawidłowo dobrać środki ochrony indywidualnej?
Punktem wyjścia do doboru ŚOI powinna być ocena ryzyka zawodowego.
Nie wystarczy stwierdzić, że na danym stanowisku potrzebne są na przykład rękawice ochronne. Należy przede wszystkim określić, przed jakim konkretnie zagrożeniem mają one chronić.
Inne rękawice będą odpowiednie do ochrony przed przecięciem, inne przed przebiciem, jeszcze inne do kontaktu z substancjami chemicznymi czy pracy w podwyższonej temperaturze.
Podobnie należy postępować przy wyborze obuwia ochronnego, ochrony oczu, słuchu czy dróg oddechowych.
Przykłady doboru środków ochrony do zagrożenia
| Rodzaj zagrożenia | Przykładowy środek ochrony | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|
| Uderzenia lub spadające przedmioty | Hełm ochronny | Rodzaj zagrożenia, wymagany poziom ochrony i dopasowanie |
| Odpryski, pyły | Okulary lub gogle ochronne | Rodzaj zagrożenia i zakres ochrony |
| Hałas | Ochronniki słuchu | Poziom hałasu i wymagany poziom tłumienia |
| Przecięcia, otarcia, przekłucia | Rękawice ochronne | Rodzaj i poziom zagrożenia mechanicznego |
| Kontakt z substancjami chemicznymi | Rękawice lub odzież ochronna | Rodzaj substancji i warunki kontaktu |
| Ryzyko urazu stopy | Obuwie ochronne | Rodzaj zagrożenia i wymagane właściwości ochronne |
| Wysoka lub niska temperatura | Odzież, rękawice lub obuwie ochronne | Temperatura oraz czas narażenia |
| Pyły i substancje szkodliwe w powietrzu | Środki ochrony dróg oddechowych | Rodzaj i stężenie substancji oraz warunki pracy |
| Upadek z wysokości | Sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości | Rodzaj wykonywanej pracy i zastosowany system ochrony |
Powyższe przykłady mają charakter orientacyjny. Ostateczny dobór środka ochrony indywidualnej powinien wynikać z oceny ryzyka zawodowego oraz rzeczywistych zagrożeń występujących na konkretnym stanowisku pracy.
ŚOI powinny być dopasowane do pracownika
Prawidłowy dobór środka ochrony indywidualnej nie kończy się na określeniu rodzaju zagrożenia.
ŚOI powinien być również odpowiednio dopasowany do użytkownika. Przy wyborze należy uwzględnić wymagania ergonomii, warunki wykonywania pracy oraz stan zdrowia pracownika.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku środków używanych przez wiele godzin dziennie.
Niewygodne obuwie, źle dopasowane okulary, rękawice ograniczające ruchy czy nieodpowiednio dobrana ochrona słuchu mogą utrudniać pracę i powodować nieprawidłowe korzystanie ze środków ochrony.
ŚOI powinien więc nie tylko zapewniać odpowiedni poziom ochrony, ale również być możliwy do prawidłowego stosowania w rzeczywistych warunkach pracy.
Obowiązki pracodawcy w zakresie środków ochrony indywidualnej
Zapewnienie pracownikom wymaganych środków ochrony indywidualnej jest obowiązkiem pracodawcy.
Pracodawca powinien zapewnić pracownikom środki ochrony indywidualnej przewidziane do stosowania na danym stanowisku pracy oraz poinformować ich o sposobach prawidłowego posługiwania się nimi.
Środki ochrony powinny być odpowiednie do istniejących zagrożeń, warunków występujących w miejscu pracy oraz indywidualnych potrzeb użytkownika.
Pracodawca powinien również określić zasady przydziału środków ochrony indywidualnej oraz zadbać o ich właściwe użytkowanie.
Czy pracownik może używać własnych środków ochrony indywidualnej?
Zapewnienie wymaganych środków ochrony indywidualnej jest obowiązkiem pracodawcy.
Nie powinno więc dochodzić do sytuacji, w której pracownik musi samodzielnie kupować środki ochrony wymagane na jego stanowisku pracy.
Odpowiedzialność za zapewnienie odpowiedniego wyposażenia pozostaje po stronie pracodawcy.
Czy pracownik ma obowiązek stosować ŚOI?
Tak.
Pracownik ma obowiązek przestrzegania przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym stosowania środków ochrony indywidualnej zgodnie z ich przeznaczeniem.
Samo przekazanie pracownikowi odpowiedniego wyposażenia nie wystarczy. Pracownik powinien wiedzieć, dlaczego dany środek jest wymagany, przed czym chroni oraz jak prawidłowo się nim posługiwać.
Dlatego istotne są również odpowiednie instrukcje i informacje dotyczące użytkowania ŚOI.
Oznakowanie CE i zgodność środków ochrony
Przy zakupie środków ochrony indywidualnej należy zwrócić uwagę na to, czy dany produkt spełnia wymagania dotyczące oceny zgodności.
Jednym z podstawowych elementów, na które należy zwrócić uwagę, jest oznakowanie CE.
Nie należy jednak wybierać ŚOI wyłącznie na podstawie ceny, wyglądu czy samej obecności oznakowania. Najważniejsze jest dopasowanie konkretnego środka do zagrożenia, przed którym ma chronić pracownika, oraz jego prawidłowe zastosowanie.
Najczęstsze błędy przy wyborze środków ochrony indywidualnej
W praktyce problemy mogą wynikać między innymi z:
- wyboru ŚOI wyłącznie na podstawie ceny,
- stosowania tego samego środka ochrony na różnych stanowiskach mimo występowania innych zagrożeń,
- pominięcia oceny ryzyka zawodowego,
- nieuwzględnienia warunków wykonywania pracy,
- niedopasowania środka do użytkownika,
- braku odpowiedniego instruktażu,
- nieprawidłowego użytkowania ŚOI,
- dalszego stosowania zużytych lub uszkodzonych środków ochrony.
Szczególnie istotny jest ostatni punkt. Nawet najlepszy środek ochrony nie będzie skuteczny, jeżeli jest uszkodzony, zużyty albo używany niezgodnie z przeznaczeniem.
Dobór ŚOI to nie tylko zakup produktu
Wybór środków ochrony indywidualnej powinien być częścią całego procesu zapewniania bezpieczeństwa pracownikom.
Najpierw należy rozpoznać zagrożenia i ocenić ryzyko. Następnie trzeba sprawdzić, czy zagrożenie można wyeliminować lub ograniczyć poprzez organizację pracy, rozwiązania techniczne i środki ochrony zbiorowej.
Jeżeli mimo zastosowania tych rozwiązań pozostaje zagrożenie dla pracownika, należy dobrać odpowiedni środek ochrony indywidualnej.
Dobrze dobrany ŚOI powinien być odpowiedni do zagrożenia, warunków pracy oraz użytkownika.
Dlatego przy wyborze warto zwracać uwagę nie tylko na cenę produktu, ale również na jego właściwości ochronne, dopasowanie, ergonomię, trwałość oraz sposób użytkowania.
Podsumowanie
Prawidłowy dobór środków ochrony indywidualnej ma bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa pracowników.
Najważniejsza zasada jest prosta:
najpierw identyfikujemy zagrożenie i oceniamy ryzyko, następnie szukamy możliwości jego wyeliminowania lub ograniczenia, a gdy pozostaje ryzyko – dobieramy odpowiedni ŚOI.
Kask, okulary, rękawice, obuwie czy odzież ochronna nie powinny być wybierane przypadkowo. Każdy z tych produktów powinien odpowiadać konkretnym warunkom pracy i zagrożeniom występującym na danym stanowisku.
W Twierdzy BHP pomagamy dobrać odpowiednie środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy i występujących zagrożeń. Jeśli nie wiesz, jakie rozwiązanie będzie odpowiednie dla Twoich pracowników, warto skonsultować wybór przed zakupem, a nie dopiero po jego dokonaniu.
Dodaj komentarz